Ia Iuni 2026, sa matuā vevela tele Europa.
E tusa ai ma le Xinhua News Agency, na fuafua e le Agence France-Presse e faʻavae i luga o tala o le tau ma faʻamaumauga o le faitau aofaʻi o le EU Joint Research Centre, i le aso 25 o Iuni, e le itiiti ifo i le 101 miliona tagata i Europa na aʻafia i le vevela e sili atu i le 35°C, ma e 50 miliona tagata na aʻafia i Farani lava ia. E tusa ai ma tulaga faʻasino a le World Meteorological Organization, o le galu vevela e faʻamatalaina o le maualuga o le vevela i aso taʻitasi e sili atu i le 32°C e tumau mo le 3 aso sosoo pe sili atu.
O faʻamaumauga mai le Matagaluega o Faʻatoʻaga a Farani o loʻo faʻaalia ai o le itu i saute o Faranitamato-na mafatia itulagi gaosi oloa i ni gau e oo atu i le 80%. O se lipoti a le GuardianTV na faamatalaina manino ai le tulaga e pei o le "Ua kuka tamato i luga o le vine".
Aiseā na sili ona aʻafia ai Falani i Europa? Ua siʻitia le averesi o le vevela o le lalolagi i le tusa ma le 1.4°C pe a faʻatusatusa i tulaga aʻo leʻi iai ni alamanuia, ae o le vevela lautele o Europa ua oʻo atu i le tusa ma le 2.4°C. Ona o lona tulaga faʻafanua ma mamanu o le tafega o le ea, e sili atu ona vaivai Falani i le aʻafiaga o le ea mafanafana tele nai lo Peretania ma Siamani. Ua avea galu vevela tele ma mea masani i Falani, e vave ona taunuu ma umi atu i tausaga taʻitasi. I le 2003, o se galu vevela i Falani na fasiotia ai le silia ma le 14,000 tagata; i le 2026, o le vevela na fasiotia ai e le gata o ola o tagata ae faʻapea foʻi ma faʻatoʻaga.
O le vevela tele i saute o Falani e sili atu ona ogaoga nai lo le "le lava o le vai" masani. O le vevela e sili atu i le 40°C mo le tele o aso e aʻafia ai fualaʻau lava ia, ma mafua ai ona toeitiiti atoa le 30% le paʻu o le seleselega o sana, e faitau selau afe moa ua maliliu i Falani, ma le 30%-40% le paʻu o le gaosiga o le susu ona o le atuatuvale i le vevela i povi susu. O le vaega atoa o faatoaga o loo "fiva".
O lenei galu vevela na mafua ai foi se finauga faapolokiki e uiga i le ea malulu i Farani. Na faʻavasega e le itu taumatau le ea malulu o se mea e manaʻomia mo le olaga, ae na faʻamamafa e le au puipuia le siosiomaga o le ea malulu o le a faʻateteleina ai le aafiaga o le motu vevela. O le mea moni, o le fua faatatau o le faʻaaogaina o ea malulu i Farani e itiiti ifo i le 10%, e maualalo tele nai lo le tuaoi o Sepania ma Italia. I totonu o le vaiaso e tasi, na faʻatau atu ai e Carrefour le itiiti ifo ma le 30,000 ea malulu ma ili eletise, ma toetoe lava a faaluaina le faʻatauina atu e Amazon o ea malulu ma ili eletise i Farani pe a faʻatusatusa i le vaitaimi lava lea e tasi i le vaiaso talu ai.
Toe foʻi i le pisinisi tamato: o le a le telē o le pisinisi gaosi tamato a Falani? E tusa ai ma faʻamatalaga tau pisinisi, o le gaosiga o tamato a Falani i le 2026 e faʻamoemoeina e oʻo atu i le 494,900 tone, faʻatasi ai ma le eria e toto ai e tusa ma le 2,736 eka. Ia Aperila, o tau i totonu o le atunuʻu e 34% le maualuga atu nai lo le tulaga o le 2025 ma 41% le maualuga atu nai lo le averesi o le 2021-2025. O le faʻaitiitia o le gaosiga ua uma ona atagia saʻo i tau.
E lē gata i ona tuaoi faʻafitauli o Falani. I le avea ai ma se atunuʻu tele faʻatoʻaga i le EU, o le faʻaitiitia o le gaosiga o tamato a Falani ua faʻateleina ai le mamafa o le tuʻuina atu i isi itulagi tetele o loʻo gaosia ai oloa e pei o Italia ma Sepania. O tau o le ketchup tamato i le maketi i Europa ua uma ona lagonaina le mamafa mai le sapalai, o lea ua faʻasalalau atu ai le siʻitia o tau i se taimi puʻupuʻu i tagata faʻatau i le lalolagi atoa.
O le “Heat Dome” a Xinjiang ma le Le Mautinoa i totonu o Mongolia
A o feagai Europa ma le faʻafitauli o le tamato, o mata o le aufaipisinisi tamato i le lalolagi atoa o loʻo liliu atu i Sasaʻe. I le amataga o Iulai 2026, na aʻafia ai le Xinjiang Basin i Saina i se faʻalavelave tau ogaoga e seasea tupu o le "heat dome".
O le ā le heat dome? I se faaupuga faigofie, e faasino i se faiga mafanafana mautu ma maualuga le mamafa e fausia i se nofoaga maualuga, e pei o se tapuni mafiafia ua tapunia atoa i luga o le itu i matu o Saina. O lenei "ufiufi" e lua ona uiga mata'utia: muamua, e pu'eina ai le vevela o le eleele, e taofia ai le ea vevela mai le sola ese atu i le ea maualuga ma faamalosia ai e faaputu i tafatafa o le fogaeleele; lona lua, e poloka ai le ea malulu mai fafo, e taofia ai matagi malulu i fafo ma le ea vevela e pu'eina i totonu.
O faʻasilasilaga aloaia mai le Xinjiang Meteorological Observatory ua faʻaalia ai i le amataga o Iulai, o le itulagi atoa o Turpan sa tumau pea i luga aʻe o le 40°C mo ni aso sosoo se tele, faatasi ai ma le maualuga o le vevela na fuaina o le 49°C ia Iulai 3, ma o nisi o eria i le lotoifale e faʻamoemoe e oʻo atu i le 50°C, ma solia ai le tulaga maualuga o le tau mo le vaitaimi lava lea. I Hami, Bayangol ma isi itulagi, o le vevela o le fogaeleele e sili atu i le 65°C.
O le mea e sili atu ona mataʻutia, o lenei "ufiufi" e lē tumau. O loʻo sosolo malie atu le vevela i sasaʻe. E tusa ai ma le tala o le tau mai le Pulega o Tau a Saina i le aso 4 o Iulai, o le fusi vevela ua ufitia ai Gansu ma sisifo o Inner Mongolia, ona osofaʻia lea o itu i Matu o Saina ma Huanghuai. I saute o Beijing, Tianjin, ogatotonu-i saute o Hebei, matu o Henan ma sisifo o Shandong, o le maualuga o le vevela i le ao ua siʻitia i le 38°C i le 40°C.
O lea la, e mafai ea ona ola pea fa'ato'aga tamato a Xinjiang i le tausaga nei? E mana'omia ona tatou iloiloina lenei mea mai itu e lua: "fa'ata'ita'iga o le totoina" ma le "tau fa'afanua".
Totoina o le fanua tatala vs. Totoina o le fale lanumeamata
E 100% o tamato gaosi oloa a Xinjiang e totoina i fanua matala. O tulaga matala ma e lelei le ea e 'alofia ai le aafiaga o le "tao fa'apalapala" i totonu o fale lau'ele'ele. O vaega na sili ona a'afia i Farani o fale lau'ele'ele e leai ni meafaigaluega fa'aonaponei e pulea ai le siosiomaga, lea e ono sili atu le vevela i totonu nai lo le tulaga i fafo. E ola tamato a Xinjiang i fanua matala, lea e mafai ona agi mai ai le matagi.
O le Talitonuga o le Fa'asūsūina o le Mauga o Tianshan i le Snowmelt
O le toto ola o tamato a Xinjiang o loʻo i totonu o le vai ua liusuavai i le kiona mai Mauga o Tianshan. E ui o le maualuga o le vevela e faʻateleina ai le faʻasusuina, ae e faʻavavevaveina ai foʻi le liusuavai o le aisa ma le kiona i le mauga, lea e mautinoa ai le mautu o le sapalai o le vai. Faʻatasi ai ma le tekinolosi lauiloa o le "drip irrigation under plastic film + integrated water and fertilizer management" i Xinjiang, e mafai lava ona faʻamautinoa lelei le sapalai o le vai i le aʻa.
O Le Laina Mulimuli o le Puipuiga: Eseesega o le Vevela i le Ao
O le gaosia o le lycopene e manaʻomia ai le vevela talafeagai i le pō. O le tulaga lelei tulaga ese o Xinjiang o loʻo taoto i lona uiga lauiloa o le tau: "oofuina o se peleue paʻu i le taeao ma se ie manifinifi i le aoauli". Tusa lava pe sili atu le vevela o le ao i le 40°C, pe afai e paʻu le vevela o le pō i le tusa ma le 20°C, e mafai e laʻau ona maua le avanoa e toe malosi ai.
I le 2025, na oʻo atu ai le aofaʻi o le eria na totoina ai tamato i Xinjiang i le 520,000 mu, ma le 4.8 miliona tone le gaosiga. O le aofaʻi atoa o le fua faatatau o le faʻaaogaina o masini e oʻo atu i le 99%, ma o le fua faatatau o le lūlūina ma le seleseleina e sili atu i le 98.5%. E silia ma le 70 pisinisi faʻaaogaina o masini i Xinjiang, ma fausia ai se faiga atoa o le filifili o pisinisi e aofia ai le faʻaleleia atili, totoina, faʻaaogaina ma le faʻatau atu. Na faʻalauiloa mai e le sui peresitene o le Xinjiang Tomato Industry Association o le aofaʻi o le eria na totoina ai tamato i le atunuʻu i le tausaga nei e 1.6 miliona mu, e 1.35 miliona mu o loʻo i Xinjiang, e silia ma le 84% o le aofaʻi atoa o le atunuʻu.
I le Itumalo o Changji ma le Itumalo o Heshuo i Xinjiang, na lipotia mai e le au faifaatoaga “o le tuputupu aʻe atoa o le fuga o tamato ma le fuga o fua i le tausaga nei ua paleni”, faatasi ai ma le fua faatatau e 9 tone i le mu. Na taʻua foi e le au faifaatoaga i le Aai o Shawan o ituaiga ua matua e faamoemoe e seleseleina i le amataga o Aokuso, faatasi ai ma le fua e tusa ma le 9 tone i le mu.
E faʻavae i luga o le tele o punaoa o tala fou, o le vevela puʻupuʻu i le amataga o Iulai e itiiti sona aafiaga tele i le faʻaitiitia o le gaosiga o tamato gaosi i Xinjiang. Peitaʻi, o le maualuga o le vevela o le a faʻavavevaveina ai le matua o fualaʻau, lea e ono oʻo atu ai i se taimi e tele naua ai le seleselega, ma faʻateleina ai le mamafa o le gafatia o le gaosiga i aso taʻitasi i luga o fale gaosi i lalo ifo, ma iʻu ai i le faʻatulagaina o laina.
Taimi na lafoina ai: Iulai-10-2026




